Tabliczka znamionowa maszyny – jakie informacje muszą się na niej znaleźć?

Tabliczka znamionowa maszyny – jakie informacje muszą się na niej znaleźć?

Tabliczka znamionowa jest podstawowym elementem umożliwiającym identyfikację maszyny. Zawarte na niej informacje pozwalają określić m.in. producenta urządzenia, jego typ, numer seryjny oraz rok produkcji. W przypadku maszyn podlegających procedurze oceny zgodności istotnym elementem oznakowania jest również znak CE.

Prawidłowe oznakowanie ma znaczenie nie tylko formalne. Dane znajdujące się na maszynie są wykorzystywane podczas przeglądów, serwisowania, modernizacji, audytów bezpieczeństwa oraz weryfikacji dokumentacji technicznej.

Gdzie powinna znajdować się tabliczka znamionowa?

Zgodnie z pkt 1.7.3 załącznika I do Dyrektywy Maszynowej 2006/42/WE oznakowanie maszyny powinno być widoczne, czytelne i trwałe.

W praktyce oznacza to, że tabliczka powinna znajdować się w miejscu umożliwiającym jej łatwe odczytanie podczas normalnego użytkowania maszyny. Nie powinna być zasłonięta przez osłony, elementy konstrukcyjne lub wyposażenie urządzenia w sposób uniemożliwiający jego identyfikację.

Istotna jest również trwałość oznakowania. Dane powinny pozostać czytelne przez przewidywany okres eksploatacji maszyny. Należy więc uwzględnić warunki, w których urządzenie będzie użytkowane, w szczególności możliwość występowania:

• wilgoci,
• wysokiej lub niskiej temperatury,
• substancji chemicznych,
• olejów i chłodziw,
• zapylenia,
• promieniowania UV,
• intensywnego czyszczenia,
• uszkodzeń i ścierania mechanicznego.

Sposób wykonania i zamocowania tabliczki powinien być odpowiednio dobrany do środowiska pracy maszyny.

Jakie informacje powinny znaleźć się na tabliczce znamionowej?

Dyrektywa Maszynowa 2006/42/WE określa podstawowy zakres informacji, który powinien umożliwiać jednoznaczną identyfikację maszyny.

Oznakowanie powinno obejmować co najmniej:

• firmę i pełny adres producenta,
• dane upoważnionego przedstawiciela – jeżeli ma zastosowanie,
• określenie maszyny,
• oznakowanie CE,
• określenie serii lub typu,
• numer seryjny – jeżeli został nadany,
• rok wykonania maszyny, rozumiany jako rok zakończenia procesu produkcji.

Warto zwrócić uwagę szczególnie na ostatni punkt. Rok wykonania maszyny nie oznacza automatycznie roku jej sprzedaży, instalacji czy rozpoczęcia użytkowania w zakładzie.

Czy na tabliczce należy podawać dodatkowe parametry?

W zależności od rodzaju maszyny, jej przeznaczenia i występujących zagrożeń konieczne może być zastosowanie dodatkowych oznaczeń oraz informacji.

Mogą to być przykładowo:

• informacje dotyczące użytkowania maszyny w przestrzeni zagrożonej wybuchem,
• masa maszyny lub jej elementu, jeżeli podczas użytkowania konieczne jest jego przemieszczanie za pomocą urządzeń podnoszących,
• prędkość obrotowa,
• moc znamionowa,
• maksymalny udźwig,
• maksymalna siła uciągu,
• napięcie i częstotliwość zasilania,
• inne parametry istotne z punktu widzenia bezpiecznego użytkowania urządzenia.

Nie istnieje więc jeden uniwersalny wzór tabliczki odpowiedni dla wszystkich maszyn. Poza podstawowymi informacjami wymaganymi przepisami należy uwzględnić również wymagania dotyczące konkretnego rodzaju urządzenia.

Szczegółowy zakres oznakowania może wynikać m.in. z innych przepisów mających zastosowanie do maszyny oraz odpowiednich norm zharmonizowanych.

Z jakiego materiału powinna być wykonana tabliczka znamionowa?

Przepisy nie narzucają jednego konkretnego materiału, z którego należy wykonywać tabliczki znamionowe. Kluczowe jest zapewnienie odpowiedniej trwałości i czytelności oznakowania.

Materiał oraz technologia nanoszenia informacji powinny być dobrane do warunków środowiskowych występujących w miejscu eksploatacji urządzenia.

W praktyce stosuje się m.in.:

• aluminium,
• stal nierdzewną,
• odpowiednio dobrane tworzywa i laminaty przemysłowe,
• trwałe etykiety techniczne.

Informacje mogą być nanoszone m.in. poprzez grawerowanie, znakowanie laserowe lub inne technologie zapewniające odpowiednią odporność oznakowania.

W przypadku maszyn pracujących w trudnych warunkach przemysłowych szczególne znaczenie ma odporność tabliczki na korozję, środki chemiczne, temperaturę, promieniowanie UV oraz ścieranie.

Tabliczka znamionowa powinna być zgodna z dokumentacją maszyny

Podczas oceny maszyny warto sprawdzić nie tylko samą obecność tabliczki, ale również zgodność znajdujących się na niej informacji z dokumentacją.

Dane identyfikacyjne powinny umożliwiać jednoznaczne powiązanie konkretnego urządzenia z jego dokumentacją, w szczególności z deklaracją zgodności i instrukcją użytkowania.

Weryfikacji powinny podlegać przede wszystkim:

• producent,
• nazwa lub określenie maszyny,
• typ lub model,
• numer seryjny,
• rok produkcji,
• oznakowanie CE – jeżeli jest wymagane.

Rozbieżności pomiędzy tabliczką znamionową a dokumentacją powinny zostać wyjaśnione. Problemem może być przykładowo sytuacja, w której numer seryjny znajdujący się na urządzeniu nie odpowiada numerowi wskazanemu w deklaracji zgodności.

Co zrobić, gdy tabliczka znamionowa jest nieczytelna lub jej brakuje?

Brak tabliczki znamionowej nie powinien prowadzić do automatycznego odtwarzania danych na podstawie przypuszczeń.

W pierwszej kolejności należy ustalić tożsamość urządzenia na podstawie dostępnych informacji. Pomocne mogą być:

• instrukcja użytkowania,
• deklaracja zgodności,
• dokumentacja techniczna,
• dokumentacja zakupu,
• dokumentacja serwisowa,
• dokumentacja wcześniejszych modernizacji,
• inne oznaczenia znajdujące się na urządzeniu.

Dopiero po ustaleniu pochodzenia i identyfikacji maszyny można ocenić, jakie działania dotyczące jej oznakowania będą właściwe.

Sama tabliczka znamionowa nie potwierdza bezpieczeństwa maszyny

Prawidłowo wykonana tabliczka znamionowa jest ważnym elementem oznakowania urządzenia, jednak nie stanowi potwierdzenia, że maszyna spełnia wszystkie wymagania bezpieczeństwa.

Podobnie samo oznakowanie CE nie powinno być traktowane jako wystarczająca podstawa do oceny aktualnego stanu technicznego urządzenia.

Podczas audytu bezpieczeństwa należy zweryfikować również m.in. zastosowane osłony i urządzenia ochronne, funkcje zatrzymania awaryjnego, układy sterowania związane z bezpieczeństwem, instalację elektryczną oraz dokumentację maszyny.

Dopiero kompleksowa ocena pozwala określić, czy maszyna spełnia wymagania mające zastosowanie do jej konstrukcji, wieku i sposobu użytkowania.