Kto odpowiada za wypadek przy maszynie – producent czy pracodawca?

Kto odpowiada za wypadek przy maszynie – producent czy pracodawca?

Zakup maszyny oznakowanej CE daje przedsiębiorcy poczucie bezpieczeństwa. W praktyce często pojawia się przekonanie, że skoro urządzenie spełnia wymagania i zostało dopuszczone do obrotu, to odpowiedzialność za jego bezpieczeństwo spoczywa na producencie.

To jednak tylko część prawdy.

Oznakowanie CE – co faktycznie oznacza?

Zgodnie z Dyrektywa Maszynowa 2006/42/WE producent, wprowadzając maszynę do obrotu, deklaruje że:

• przeprowadził ocenę zgodności,
• wykonał analizę ryzyka,
• zaprojektował i wykonał maszynę zgodnie z wymaganiami zasadniczymi,
• zastosował odpowiednie środki ochronne,
• dostarczył dokumentację i instrukcję.

Oznacza to, że maszyna została uznana przez producenta za bezpieczną na etapie jej projektowania i wprowadzenia na rynek, przy założonych warunkach użytkowania.

Ważne: maszyna z CE nie zawsze oznacza pełne bezpieczeństwo w praktyce

Warto jasno powiedzieć:

nawet nowa maszyna, zakupiona od producenta i oznakowana CE, nie zawsze jest w pełni bezpieczna w konkretnych warunkach pracy.

Dlaczego?

Ponieważ producent:

• projektuje maszynę dla określonych scenariuszy użytkowania,
• nie zna rzeczywistego układu stanowiska pracy,
• nie uwzględnia wszystkich możliwych sposobów użytkowania w danym zakładzie,
• nie przewiduje wszystkich zachowań operatorów.

 W efekcie maszyna może być zgodna formalnie, ale w praktyce wymaga dodatkowej weryfikacji po wdrożeniu.

Kluczowy moment: przejęcie odpowiedzialności przez pracodawcę

W momencie uruchomienia maszyny w zakładzie:

odpowiedzialność za jej bezpieczne użytkowanie przechodzi na pracodawcę.

To pracodawca decyduje:

• jak maszyna jest używana,
• w jakim procesie pracuje,
• z czym współpracuje,
• kto ją obsługuje i w jaki sposób.

Kiedy odpowiedzialność ponosi producent?

Producent może ponosić odpowiedzialność, jeżeli:

• maszyna nie spełniała wymagań zasadniczych już na etapie wprowadzenia do obrotu,
• zastosowane rozwiązania techniczne były niewystarczające lub błędne,
• analiza ryzyka została przeprowadzona nieprawidłowo,
• maszyna stwarza zagrożenie mimo użytkowania zgodnego z instrukcją,
• dokumentacja lub instrukcja wprowadza w błąd użytkownika.

Są to sytuacje związane z projektem i wykonaniem maszyny.

Kiedy odpowiedzialność ponosi pracodawca?

Pracodawca ponosi odpowiedzialność w szczególności wtedy, gdy:

• maszyna została wykorzystana w sposób inny niż przewidział producent,
• została włączona w proces technologiczny lub linię bez analizy ryzyka,
• zmieniono sposób jej użytkowania lub organizację pracy,
• nie uwzględniono rzeczywistych zagrożeń wynikających z warunków pracy,
• nie zapewniono odpowiedniego nadzoru i zasad bezpiecznej obsługi,
• wprowadzono zmiany techniczne lub organizacyjne bez weryfikacji wpływu na bezpieczeństwo.
• nieweryfikowanie skuteczności zabezpieczeń przy odbiorze maszyny oraz brak zgłoszenia niezgodności producentowi

Najczęstsza sytuacja w praktyce

W rzeczywistości przemysłowej często zakłada się, że maszyna oznakowana CE jest w pełni bezpieczna i nie wymaga dodatkowej weryfikacji.

Z doświadczenia jednak wynika, że nie zawsze tak jest.

W praktyce zdarzają się sytuacje, w których nowe maszyny, mimo posiadania oznakowania CE, nie są w pełni dostosowane do wymagań bezpieczeństwa lub zawierają błędy w zakresie zastosowanych środków ochronnych.

Mogą one wynikać m.in. z:

• niepełnej lub niewłaściwie przeprowadzonej analizy ryzyka,
• niedostosowania zabezpieczeń do rzeczywistych zagrożeń,
• rozwiązań technicznych, które w praktyce nie zapewniają odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa.

Dlatego pracodawca nie powinien traktować oznakowania CE jako gwarancji pełnego bezpieczeństwa w każdych warunkach.

W przypadku wypadku analizie podlega nie tylko sama maszyna, ale przede wszystkim:

• sposób jej użytkowania,
• warunki pracy,
• organizacja procesu,
• rzeczywiste zagrożenia na stanowisku,
• a także czy maszyna została prawidłowo zweryfikowana po jej dostarczeniu i uruchomieniu.

To właśnie te elementy bardzo często decydują o przypisaniu odpowiedzialności pracodawcy.

Szczególna sytuacja: integracja i modernizacja

Jeżeli maszyna zostaje:

• połączona z innymi urządzeniami,
• przebudowana,
• zmieniona funkcjonalnie,

może powstać tzw. zespół maszyn, traktowany jako nowa maszyna.

W takiej sytuacji podmiot dokonujący zmian może przejąć rolę producenta,
a tym samym pełną odpowiedzialność za zgodność i bezpieczeństwo.

Podsumowanie

• Oznakowanie CE potwierdza zgodność maszyny na etapie jej wprowadzenia na rynek
• Producent odpowiada za projekt, wykonanie i dokumentację
• Po uruchomieniu maszyny kluczowa odpowiedzialność przechodzi na pracodawcę
• Nawet nowa maszyna z CE może wymagać dodatkowej weryfikacji w rzeczywistych warunkach pracy
• W praktyce większość zdarzeń wynika z niewłaściwego użytkowania lub niedostosowania maszyny do procesu

Jak możemy pomóc?

W MST wspieramy przedsiębiorstwa w ocenie rzeczywistego bezpieczeństwa maszyn poprzez:

• analizę ryzyka zgodnie z PN-EN ISO 12100,
• weryfikację maszyn po zakupie i uruchomieniu,
• ocenę linii i zespołów maszyn,
• identyfikację zagrożeń wynikających z rzeczywistego użytkowania,
• modernizację zabezpieczeń i układów sterowania.

Zakup maszyny to dopiero początek – kluczowe jest to, czy jest ona bezpieczna w Twoim zakładzie.