Obowiązki dotyczące maszyn i zespołów maszyn zgodnie z Dyrektywą Maszynową 2006/42/WE

Obowiązki dotyczące maszyn i zespołów maszyn zgodnie z Dyrektywą Maszynową 2006/42/WE

Zapewnienie zgodności maszyn z wymaganiami prawnymi stanowi jeden z kluczowych obowiązków przedsiębiorców wprowadzających maszyny do obrotu lub oddających je do użytkowania. Wymagania te wynikają bezpośrednio z Dyrektywy Maszynowej 2006/42/WE, która określa zasady projektowania, budowy oraz oceny bezpieczeństwa maszyn.

W praktyce obowiązki te dotyczą nie tylko producentów seryjnych, ale również firm budujących maszyny na własny użytek lub integrujących linie technologiczne.

Zakres stosowania wymagań zasadniczych

Wymagania zasadnicze określone w Dyrektywie Maszynowej mają zastosowanie do:

• wszystkich maszyn wprowadzanych do obrotu po raz pierwszy,
• maszyn oddawanych do użytkowania,
• maszyn produkowanych seryjnie oraz jednostkowo,
• maszyn tworzonych na potrzeby własne przedsiębiorstwa („samoróbki”),
• zespołów maszyn, w tym linii produkcyjnych.

Oznacza to, że każda maszyna – niezależnie od sposobu jej powstania – musi spełniać wymagania w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.

Podstawa prawna w Polsce

Postanowienia Dyrektywy Maszynowej zostały wdrożone do polskiego systemu prawnego poprzez:

• ustawę z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności,
• rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 października 2008 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn.

Wymagania te obowiązują w Polsce od momentu przystąpienia do Unii Europejskiej, tj. od 1 maja 2004 r., i mają charakter obligatoryjny.

Zespoły maszyn – czym są i kiedy powstają?

Szczególnym przypadkiem są zespoły maszyn, czyli układy składające się z co najmniej dwóch maszyn lub maszyn nieukończonych, które zostały:

• zestawione w celu realizacji wspólnej funkcji (np. produkcji określonego wyrobu),
• połączone funkcjonalnie w taki sposób, że ich działanie jest wzajemnie zależne,
• wyposażone we wspólny układ sterowania,
• zaprojektowane jako jedna całość technologiczna.

Przykładem zespołu maszyn może być linia produkcyjna składająca się z kilku urządzeń współpracujących ze sobą.

Kiedy mamy do czynienia z zespołem maszyn?

Aby uznać zestaw urządzeń za zespół maszyn, muszą być spełnione jednocześnie następujące warunki:

• maszyny realizują wspólny proces technologiczny,
• są ze sobą powiązane funkcjonalnie,
• działanie jednej maszyny wpływa na działanie pozostałych,
• posiadają wspólny system sterowania.

W takiej sytuacji nie ocenia się maszyn oddzielnie – ocenie podlega cały zespół jako jedna całość.

Kto jest producentem zespołu maszyn?

Bardzo istotnym aspektem jest to, że:

👉 osoba lub podmiot, który tworzy zespół maszyn, staje się jego producentem

Niezależnie od tego, czy:

• projektuje cały układ samodzielnie,
• korzysta z dostawców i podwykonawców,
• integruje gotowe maszyny.

Producentem może być zarówno osoba fizyczna, jak i przedsiębiorstwo.

Odpowiedzialność producenta

Podmiot uznany za producenta zespołu maszyn ponosi pełną odpowiedzialność za jego zgodność z wymaganiami Dyrektywy Maszynowej.

W praktyce oznacza to konieczność:

• zapewnienia spełnienia zasadniczych wymagań bezpieczeństwa,
• przeprowadzenia oceny ryzyka dla całego zespołu,
• uwzględnienia zagrożeń wynikających z interakcji między maszynami,
• nadzorowania pracy dostawców i podwykonawców,
• posiadania kompletnej dokumentacji technicznej.

Ocena ryzyka zespołu maszyn

Ocena ryzyka dla zespołu maszyn musi obejmować:

• zagrożenia wynikające z poszczególnych maszyn,
• zagrożenia wynikające z ich współpracy,
• ryzyka nieujęte w dokumentacji dostarczonej przez producentów komponentów,
• wpływ wspólnego układu sterowania.

Jest to jeden z najczęściej pomijanych etapów, który ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa całego układu.

Obowiązki producenta zespołu maszyn

Producent zespołu maszyn jest zobowiązany do:

• przeprowadzenia procedury oceny zgodności dla całego zespołu,
• nadania oznakowania CE dla zespołu jako całości,
• sporządzenia i podpisania deklaracji zgodności WE,
• przygotowania dokumentacji technicznej,
• zapewnienia spełnienia wszystkich wymagań bezpieczeństwa.

W praktyce oznacza to, że zespół maszyn traktowany jest jako nowa maszyna, niezależnie od tego, że składa się z już istniejących urządzeń.

Najczęstsze błędy w praktyce

W trakcie audytów bezpieczeństwa często spotykane są:

• brak uznania linii za zespół maszyn,
• brak oceny ryzyka dla całego układu,
• brak wspólnej deklaracji zgodności,
• nieprawidłowe oznakowanie CE,
• nieuwzględnienie interakcji między maszynami.

Podsumowanie

Dyrektywa Maszynowa 2006/42/WE nakłada obowiązki nie tylko na producentów maszyn, ale również na przedsiębiorstwa, które je integrują, modernizują lub budują na własne potrzeby.

Szczególne znaczenie mają zespoły maszyn, które – jako zintegrowane układy technologiczne – muszą być traktowane jako jedna maszyna i spełniać wszystkie wymagania w zakresie bezpieczeństwa.